Sunday, February 15, 2026

Can Epiphanius's List of "Marcionite Citations" Be Reconciled With Tertullian's Adversus Marcionem?

ItemGreek (incipit / variant as given)Gospel passageIn Tertullian, Adv. Marc. IV? (explicit citation)Williams footnote note
ˉα«ὃ προσέταξε Μωυσῆς» … «εἰς μαρτύριον αὐτοῖς»Luke 5:14 ∥ Mark 1:44 ∥ Matt 8:4YESAdv. Marc. 4.9.9–10“Luke 5:14. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.9.9-10.”
ˉβ«ἵνα δὲ εἰδῆτε ὅτι ἐξουσίαν ἔχει ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀφιέναι ἁμαρτίας… ἐπὶ τῆς γῆς»Luke 5:24 ∥ Mark 2:10 ∥ Matt 9:6NO (no IV-locus supplied in your Williams notes)“35 Luke 5:24”
ˉγ«Κύριός ἐστιν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ σαββάτου»Luke 6:5 ∥ Mark 2:28 ∥ Matt 12:8NO (no IV-locus supplied)“36 Luke 6:5”
ˉδ«Ἰούδαν Ἰσκαριώτην, ὃς ἐγένετο προδότης» + variant «κατέβη ἐν αὐτοῖς» (ἀντὶ «κατέβη μετ’ αὐτῶν»)Luke 6:16–17NO (no IV-locus supplied)“37 Luke 6:16-17”
ˉε«Καὶ πᾶς ὁ ὄχλος ἐζήτει ἅπτεσθαι αὐτοῦ… ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ…»Luke 6:19–20NO (no IV-locus supplied)“38 Luke 6:19-20”
ˉϛ«Κατὰ τὰ αὐτὰ ἐποίουν τοῖς προφήταις οἱ πατέρες ὑμῶν»Luke 6:23NO (no IV-locus supplied)“39 Luke 6:23”
ˉζ«Λέγω δὲ ὑμῖν, τοσαύτην πίστιν οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ εὗρον»Luke 7:9 (∥ Matt 8:10)YESAdv. Marc. 4.18.1“40 Luke 7:9. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.18.1.”
ˉη«μακάριος ὃς οὐ μὴ σκανδαλισθῇ ἐν ἐμοί» (παρηλλαγμένον; “ὡς πρὸς Ἰωάννην”)Luke 7:23 (∥ Matt 11:6)NO (no IV-locus supplied)“41 Luke 7:23”
ˉθ«Αὐτός ἐστι περὶ οὗ γέγραπται· ἰδού, ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου»Luke 7:27 ∥ Matt 11:10 (cf. Mark 1:2)YESAdv. Marc. 4.18.7“42 Luke 7:27. Cf. Adam. 2.18; Tert. Adv. Marc. 4.18.7”
ˉι«…κατεκλίθη… ἡ δὲ γυνὴ… ἔβρεξε τοῖς δάκρυσι… ἤλειψεν… κατεφίλει»Luke 7:36–38NO (no IV-locus supplied)“43 Luke 7:36-38”
ˉιˉα«…τοῖς δάκρυσιν ἔβρεξεν… ἤλειψεν… κατεφίλει»Luke 7:44–45 (your list gives 7:44–45)NO (no IV-locus supplied)“44 Luke 7:44-45”
ˉιˉβvariant: not «ἡ μήτηρ αὐτοῦ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ», but «ἡ μήτηρ σου καὶ οἱ ἀδελφοί σου»Luke 8:19–20 (cf. 8:19–21)NO (no IV-locus supplied)“45 Luke 8:19-20”
ˉιˉγ«Πλεόντων… ἀφύπνωσεν… ἐπετίμησε τῷ ἀνέμῳ καὶ τῇ θαλάσσῃ»Luke 8:23–24NO (no IV-locus supplied)“46 Luke 8:23-24”
ˉιˉδ«…συνέπνιγον… τίς μου ἥψατο;… ἥψατό μού τις… δύναμιν ἐξελθοῦσαν…»Luke 8:42–46 (cf. 8:42–48)YESAdv. Marc. 4.20.7–8“47 Luke 8:42-46. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.20.7-8.”
ˉιˉε«Ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν εὐλόγησεν…»Luke 9:16NO (no IV-locus supplied)“48 Luke 9:16”
ˉιˉϛ«δεῖ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου πολλὰ παθεῖν… καὶ μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἐγερθῆναι»Luke 9:22YESAdv. Marc. 4.21.7“49 Luke 9:22. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.21.7.”
ˉιˉζ«δύο ἄνδρες… Ἠλίας καὶ Μωυσῆς…»Luke 9:30–31YESAdv. Marc. 4.22.1; 4.22.16“50 Luke 9:30-31. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.22.1;16.”
ˉιˉη«ἐκ τῆς νεφέλης φωνή… ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός»Luke 9:35YESAdv. Marc. 4.22.1“51 Luke 9:35. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.22.1.”
ˉιˉθ«Ἐδεήθην τῶν μαθητῶν σου…» + «ὦ γενεὰ ἄπιστος…»Luke 9:40–41YESAdv. Marc. 4.23.1“52 Luke 9:40-41. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.23.1.”
ˉκ«ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου μέλλει παραδίδοσθαι…»Luke 9:44NO (no IV-locus supplied)“53 Luke 9:44”
ˉκˉα«Οὐδὲ τοῦτο ἀνέγνωτε… ∆αυίδ… εἰσῆλθεν εἰς τὸν οἶκον τοῦ θεοῦ»Luke 6:3–4 ∥ Mark 2:25–26 ∥ Matt 12:3–4YESAdv. Marc. 4.12.5“54 Luke 6:3-4. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.12.5.”
ˉκˉβ«Εὐχαριστῶ σοι, κύριε τοῦ οὐρανοῦ» (variant: no «καὶ τῆς γῆς», no «πάτερ»)Luke 10:21 (∥ Matt 11:25)YESAdv. Marc. 4.25.1“55 Luke 10:21. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.25.1.”
ˉκˉγ«ἐν τῷ νόμῳ τί γέγραπται;… ὀρθῶς εἶπες. τοῦτο ποίει, καὶ ζήσῃ»Luke 10:26–28NO (no IV-locus supplied)“56 Luke 10:26-28.”
ˉκˉδ«τίς ἐξ ὑμῶν ἕξει φίλον… μεσονυκτίου…» + «αἰτεῖτε…» + «ἰχθὺν… ὄφιν… ᾠοῦ… σκορπίον… πόσῳ μᾶλλον ὁ πατήρ»Luke 11:5; 9–13YESAdv. Marc. 4.26.28“57 Luke 11:5; 9-13. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.26.28.”
ˉκˉε«ἡ γενεὰ αὕτη, σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ» (Jonah/Nineveh/queen material noted as absent)Luke 11:29–32NO (no IV-locus supplied)“58 Luke 11:29-32”
ˉκˉϛvariant: «παρέρχεσθε τὴν κλῆσιν τοῦ θεοῦ» (ἀντὶ «…τὴν κρίσιν…»)Luke 11:42YESAdv. Marc. 4.27.4“59 Luke 11:42. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.27.4.”
ˉκˉζ«Οὐαὶ ὑμῖν… οἰκοδομεῖτε τὰ μνήματα τῶν προφητῶν…»Luke 11:47YESAdv. Marc. 4.27.8“60 Luke 11:47. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.27.8.”
ˉκˉη(Wisdom-saying / blood material described as absent)Luke 11:49–51NO (no IV-locus supplied)“61 Luke 11:49-51”
ˉκˉθ«μὴ φοβηθῆτε… τὸ σῶμα… ἔχοντα ἐξουσίαν βαλεῖν εἰς γέενναν» (sparrows sentence noted as absent)Luke 12:4–5NO (no IV-locus supplied)(not separately numbered in Williams list beyond the chapter run)
ˉλvariant: «ὁμολογήσει… ἐνώπιον τοῦ θεοῦ» (ἀντὶ «…ἐνώπιον τῶν ἀγγέλων…»)Luke 12:8–9YESAdv. Marc. 4.28.4“62 Luke 12:8. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.28.4.”
ˉλˉα(grass/clothing clause noted as absent)Luke 12:27–28NO (no IV-locus supplied)“63 Luke 12:28.”
ˉλˉβ«Ὑμῶν δὲ ὁ πατὴρ οἶδεν ὅτι χρῄζετε…»Luke 12:30YESAdv. Marc. 4.29.3“64 Luke 12:30. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.29.3.”
ˉλˉγ«Ζητεῖτε δὲ τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ…»Luke 12:31YESAdv. Marc. 4.29.5“65 Luke 12:31. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.29.5.”
ˉλˉδvariant: «ὁ πατήρ» (ἀντὶ «ὁ πατὴρ ὑμῶν»)Luke 12:32NO (no IV-locus supplied)“66 Luke 12:32”
ˉλˉεvariant: «ἑσπερινῇ φυλακῇ» (ἀντὶ «δευτέρᾳ ἢ τρίτῃ φυλακῇ»)Luke 12:35–38 (your list singles out v.38)NO (no IV-locus supplied)“67 Luke 12:38”
ˉλˉϛ«διχοτομήσει… τὸ μέρος… μετὰ τῶν ἀπίστων»Luke 12:46YESAdv. Marc. 4.29.9“68 Luke 12:46. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.29.9.”
ˉλˉζ«κατασύρῃ σε πρὸς τὸν κριτήν… παραδώσει… τῷ πράκτορι»Luke 12:58–59YESAdv. Marc. 4.29.16“69 Luke 12:58. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.29.16.”
ˉλˉη«ἦλθόν τινες ἀναγγέλλοντες αὐτῷ περὶ τῶν Γαλιλαίων…» … «ἐν τῷ Σιλωὰμ…» … «ἐὰν μὴ μετανοήσητε…» … «σκάπτω καὶ βάλλω κόπρια… ἔκκοψον»Luke 13:1–9NO (no IV-locus supplied)“70 Luke 13:1-9”
ˉλˉθ«Ταύτην δὲ θυγατέρα Ἀβραάμ, ἣν ἔδησεν ὁ Σατανᾶς»Luke 13:16NO (no IV-locus supplied)“71 Luke 13:16”
ˉμ«τότε ὄψεσθε Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ…» (παρέκοψε; ἀντὶ τούτου: «ὅτε πάντας τοὺς δικαίους ἴδητε… ὑμᾶς δὲ…»; variant “κρατουμένους” for “ἐκβαλλομένους”)Luke 13:28YESAdv. Marc. 4.30.5“72 Luke 13:28. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.30.5.”
ˉμˉα«ἥξουσιν ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν…» … «οἱ ἔσχατοι ἔσονται πρῶτοι» … «πορευθέντες εἴπατε τῇ ἀλώπεκι ταύτῃ…» … «οὐκ ἐνδέχεται προφήτην ἀπολέσθαι ἔξω Ἱερουσαλήμ» … «Ἱερουσαλήμ, Ἱερουσαλήμ…» … «πολλάκις ἠθέλησα ἐπισυνάξαι…» … «ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν» … «εὐλογημένος»Luke 13:29–35NO (no IV-locus supplied)“73 Luke 13:29-35”
ˉμˉβ(παρέκοψε πᾶσαν τὴν παραβολὴν τῶν δύο υἱῶν… )Luke 15:11–32NO (no IV-locus supplied)“74 Luke 15:11-32”
ˉμˉγ«Ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται ἕως Ἰωάννου καὶ πᾶς εἰς αὐτὴν βιάζεται»Luke 16:16YESAdv. Marc. 4.33.7“75 Luke 16:16. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.33.7.”
ˉμˉδ«…ἀπηνέχθη ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τὸν κόλπον τοῦ Ἀβραάμ» (as summarized in your Greek)Luke 16:22YESAdv. Marc. 4.34.10“76 Luke 16:22. Tert. Adv. Marc. 4.34.10; cf. Adam. 2.10.”
ˉμˉε«Νῦν δὲ ὅδε παρακαλεῖται»Luke 16:25NO (no IV-locus supplied in your note; Adam only)“77 Luke 16:25. Cf. Adam. 2.10.”
ˉμˉϛ«ἔχουσι Μωυσέα καὶ τοὺς προφήτας… οὐδὲ τοῦ ἐγειρομένου ἐκ νεκρῶν ἀκούσουσιν»Luke 16:29; 31YESAdv. Marc. 4.34.10“78 Luke 16:29; 31. Tert. Adv. Marc. 4.34.10; cf. Adam. 2.10.”
ˉμˉζ«ἀχρεῖοι δοῦλοί ἐσμεν… ὃ ὠφείλομεν ποιῆσαι πεποιήκαμεν» (noted as cut)Luke 17:10NO (no IV-locus supplied)“79 Luke 17:10”
ˉμˉη«…δείξατε ἑαυτοὺς τοῖς ἱερεῦσι…» + «πολλοὶ λεπροὶ ἦσαν… Ἐλισσαίου… Νεεμὰν ὁ Σύρος»Luke 17:12; 14 (and Luke 4:27 noted)YESAdv. Marc. 4.35.4; 4.35.6“80 Luke 17:12; 14; 4:27. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.35.4; 6.”
ˉμˉθ«Ἐλεύσονται ἡμέραι, ὅταν ἐπιθυμήσητε ἰδεῖν μίαν τῶν ἡμερῶν τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου»Luke 17:22NO (no IV-locus supplied)“81 Luke 17:22”
ˉν«διδάσκαλε ἀγαθέ… μή με λέγε ἀγαθόν. εἷς ἐστιν ἀγαθὸς ὁ θεός» (+ variant: «ὁ πατήρ»; + variant: «τὰς ἐντολὰς οἶδα»)Luke 18:18–20YESAdv. Marc. 4.36.4“82 Luke 18:18-20… Tert. Adv. Marc. 4.36.4.”
ˉνˉα«Ἰησοῦ υἱὲ ∆αυίδ, ἐλέησόν με… ἡ πίστις σου σέσωκέν σε»Luke 18:35; 38; 42YESAdv. Marc. 4.36.9–10“83 Luke 18:35; 38; 42… Tert. Adv. Marc. 4.36.9-10.”
ˉνˉβ«παραλαβὼν τοὺς δώδεκα… ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα…» … «παραδοθήσεται… ἀποκτανθήσεται… τῇ τρίτῃ…» (noted as wholly cut)Luke 18:31–33NO (no IV-locus supplied)“84 Luke 18:31-33”
ˉνˉγ«ὁ οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται… σπήλαιον λῃστῶν» (section described as cut)Luke 19:29–46NO (no IV-locus supplied)“85 Luke 19:29-46”
ˉνˉδ«ἐζήτησαν ἐπιβαλεῖν… ἐφοβήθησαν»Luke 20:19NO (no IV-locus supplied)“86 Luke 20:19”
ˉνˉε«λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες» (vineyard material described as cut)Luke 20:9–17NO (no IV-locus supplied)“87 Luke 20:9-17”
ˉνˉϛ«κύριον τὸν θεὸν Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ… θεὸς… ζώντων» (material described as cut)Luke 20:37–38NO (no IV-locus supplied)“88 Luke 20:37-38”
ˉνˉζ«θεὸν Ἀβραὰμ… θεὸν Ἰσαὰκ… θεὸν Ἰακώβ… θεὸν ζώντων» (variant noted as absent)Luke 20:37–38NO (no IV-locus supplied)“89 Luke 20:37-38”
ˉνˉη«θρὶξ ἐκ τῆς κεφαλῆς ὑμῶν οὐ μὴ ἀπόληται» (noted as cut)Luke 21:18NO (no IV-locus supplied)“90 Luke 21:18”
ˉνˉθ«οἱ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ φευγέτωσαν…» … «ἕως πληρωθῇ πάντα τὰ γεγραμμένα» (noted as cut)Luke 21:21–22NO (no IV-locus supplied)“91 Luke 21:21-22”
ˉξ«Συνελάλησε… πῶς αὐτὸν παραδῷ…»Luke 22:4NO (no IV-locus supplied)“92 Luke 22:4”
ˉξˉα«ἑτοιμάσατε ἵνα φάγωμεν τὸ Πάσχα»Luke 22:8NO (no IV-locus supplied)“93 Luke 22:8”
ˉξˉβ«ἐπιθυμίᾳ ἐπεθύμησα… Πάσχα… πρὸ τοῦ με παθεῖν»Luke 22:14–15YESAdv. Marc. 4.40.1“94 Luke 22:14-15. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.40.1.”
ˉξˉγ«οὐ μὴ φάγω αὐτὸ… ἕως ἂν πληρωθῇ ἐν τῇ βασιλείᾳ…» (noted as cut)Luke 22:16NO (no IV-locus supplied)“95 Luke 22:16”
ˉξˉδ«ὅτε ἀπέστειλα ὑμᾶς…» … «καὶ μετὰ ἀνόμων συνελογίσθη» (noted as cut)Luke 22:35; 37NO (no IV-locus supplied)“96 Luke 22:35; 37”
ˉξˉε«Ἀπεσπάσθη… ὡσεὶ λίθου βολήν… θεὶς τὰ γόνατα προσηύχετο»Luke 22:41NO (no IV-locus supplied)“97 Luke 22:41”
ˉξˉϛ«ἤγγισε καταφιλῆσαι… Ἰούδας…»Luke 22:47–48NO (no IV-locus supplied)“98 Luke 22:47-48”
ˉξˉζ(ear episode noted as cut; no Greek quotation beyond the description)Luke 22:50NO (no IV-locus supplied)“99 Luke 22:50”
ˉξˉη«οἱ συνέχοντες ἐνέπαιζον… τύπτοντες… προφήτευσον…»Luke 22:63–64NO (no IV-locus supplied)“100 Luke 22:63-64”
ˉξˉθπροσθήκη: «…καὶ καταλύοντα τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας»Luke 23:2NO (no IV-locus supplied)“101 Luke 23:2”
ˉο(your list’s doublet entry) «…Ἰούδας…» (as cited in Williams list: Luke 22:47–48 again)Luke 22:47–48NO (no IV-locus supplied)“102 Luke 22:47-48”
ˉοˉα«…Κρανίου τόπος… διεμερίσαντο τὰ ἱμάτια… ἐσκοτίσθη ὁ ἥλιος»Luke 23:33; 34; 44YESAdv. Marc. 4.42.4–5“103 Luke 23:33; 34; 44… Tert. Adv. Marc. 4.42.4-5.”
ˉοˉβ«σήμερον μετ’ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ» (noted as cut)Luke 23:43NO (no IV-locus supplied)“104 Luke 23:43”
ˉοˉγ«φωνήσας φωνῇ μεγάλῃ ἐξέπνευσεν»Luke 23:46YESAdv. Marc. 4.42.6“105 Luke 23:46. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.42.6.”
ˉοˉδ«Ἰωσήφ… καθελὼν τὸ σῶμα… ἐνετύλιξε σινδόνι… ἔθηκεν ἐν μνήματι…»Luke 23:50; 53YESAdv. Marc. 4.42.7“106 Luke 23:50; 53. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.42.7.”
ˉοˉε«ὑποστρέψασαι αἱ γυναῖκες ἡσύχασαν τὸ σάββατον κατὰ τὸν νόμον»Luke 23:56NO (no IV-locus supplied)“107 Luke 23:56”
ˉοˉϛ«τί ζητεῖτε τὸν ζῶντα μετὰ τῶν νεκρῶν; ἠγέρθη… μνήσθητε… δεῖ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου παθεῖν… παραδοθῆναι»Luke 24:5–7YESAdv. Marc. 4.43.5“108 Luke 24:5-7. Cf. Tert. Adv. Marc. 4.43.5.”
ˉοˉζ«ὦ ἀνόητοι καὶ βραδεῖς… οὐχὶ ταῦτα ἔδει παθεῖν;» + variant: «ἐφ’ οἷς ἐλάλησα ὑμῖν» (ἀντὶ «…οἱ προφῆται») + «ὅτε ἔκλασε τὸν ἄρτον… ἠνεῴχθησαν… ἐπέγνωσαν»Luke 24:25–26; 30–31YESAdv. Marc. 4.43.4“109 Luke 24:25-26; 30-31… Tert. Adv. Marc. 4.43.4.”
ˉοˉη«Τί τεταραγμένοι ἐστέ;… ἴδετε τὰς χεῖράς μου… πνεῦμα ὀστέα οὐκ ἔχει…»Luke 24:38–39YESAdv. Marc. 4.43.6“110 Luke 24:38-39… Tert. Adv. Marc. 4.43.6.”


Email stephan.h.huller@gmail.com with comments or questions.


 
Stephan Huller's Observations by Stephan Huller
is licensed under a
Creative Commons Attribution 3.0 United States License.